Hội chứng ngưng thở khi ngủ là gì?

Hội chứng ngưng thở khi ngủ (Obstructive Sleep Apnea – OSA) là tình trạng đường thở bị tắc nghẽn lặp đi lặp lại trong lúc ngủ, khiến hơi thở ngừng hoặc giảm đáng kể trong vài giây. Theo American Academy of Sleep Medicine (AASM), người mắc OSA có thể bị ngưng thở hàng chục đến hàng trăm lần mỗi đêm, làm giảm oxy máu và gây gián đoạn giấc ngủ liên tục.

OSA là một trong những rối loạn giấc ngủ phổ biến nhất và thường bị bỏ sót vì người bệnh không nhớ những lần ngừng thở xảy ra khi họ đang ngủ.

Dấu hiệu nhận biết hội chứng ngưng thở khi ngủ

Ngáy to và ngắt quãng

Theo Sleep Foundation, ngáy là dấu hiệu phổ biến nhất của OSA. Đặc biệt khi:

• Ngáy to, đều đặn.
• Ngừng ngáy đột ngột rồi thở hổn hển.
• Người thân thấy bạn bị “ngắt hơi” vài giây.

Thở hổn hển hoặc nghẹt thở khi ngủ

Người bị OSA thường:

• Tỉnh giấc đột ngột vì cảm giác nghẹt thở.
• Khó thở ban đêm.
• Cảm thấy hụt hơi khi đang ngủ.

Mệt mỏi kéo dài vào ban ngày

Do giấc ngủ bị gián đoạn hàng trăm lần, người bệnh thường:

• Buồn ngủ quá mức dù đã ngủ đủ giờ.
• Giảm tập trung.
• Dễ cáu gắt.

Theo Mayo Clinic, buồn ngủ ban ngày kéo dài là một trong những yếu tố cảnh báo quan trọng nhất.

Đau đầu buổi sáng

Giảm oxy máu ban đêm có thể dẫn đến nhức đầu vào buổi sáng. Đây là triệu chứng thường gặp ở bệnh nhân OSA mức độ trung bình đến nặng.

Khô miệng hoặc đau họng buổi sáng

Thở bằng miệng khi ngủ – đặc biệt ở người ngáy – khiến miệng bị khô khi thức dậy.

Tiểu đêm nhiều lần

Theo nghiên cứu công bố trên NIH, OSA có thể làm tăng tiết hormon gây lợi tiểu, khiến người bệnh phải thức dậy đi tiểu nhiều lần trong đêm.

Giảm ham muốn, rối loạn cương (ở nam giới)

Giảm oxy và ngủ kém chất lượng ảnh hưởng đến hormone và chức năng sinh lý.

Các dấu hiệu khác

• Tăng cân hoặc khó giảm cân
• Tăng huyết áp khó kiểm soát
• Trầm cảm, lo âu
• Giảm hiệu suất làm việc hoặc lái xe buồn ngủ

Ai có nguy cơ mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ?

Người thừa cân hoặc béo phì

Theo CDC, béo phì là yếu tố nguy cơ lớn nhất. Lớp mỡ quanh cổ có thể chèn ép đường thở.

Người trung niên và cao tuổi

Tuổi càng cao, nguy cơ OSA càng tăng.

Giới tính

Nam giới có nguy cơ mắc OSA cao hơn. Tuy nhiên, phụ nữ sau mãn kinh cũng có tỷ lệ mắc tăng đáng kể.

Tiền sử gia đình có người mắc OSA

Các nghiên cứu trên PubMed cho thấy yếu tố di truyền ảnh hưởng đáng kể.

Uống rượu, hút thuốc

Rượu làm giãn cơ họng, thuốc lá làm viêm đường thở – cả hai đều tăng nguy cơ OSA.

Cách chẩn đoán ngưng thở khi ngủ

Đa ký giấc ngủ tại phòng lab (Polysomnography – PSG)

AASM khẳng định đây là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán OSA. Test này đo:

• Nhịp thở
• Nồng độ oxy
• Nhịp tim
• Cử động chân tay
• Sóng não
• Giai đoạn ngủ

Kết quả giúp xác định mức độ OSA: nhẹ, trung bình hoặc nặng.

Đa ký hô hấp tại nhà (Home Sleep Apnea Test – HSAT)

Theo AASM 2023, HSAT phù hợp cho:

• Người nghi ngờ OSA mức độ trung bình – nặng
• Không có bệnh lý phức tạp đi kèm

Ưu điểm: dễ thực hiện, thoải mái tại nhà, chi phí thấp hơn.

Các phương pháp điều trị hội chứng ngưng thở khi ngủ

CPAP – phương pháp điều trị chuẩn hiện nay

Theo American Academy of Sleep Medicine, CPAP (Continuous Positive Airway Pressure) là lựa chọn số 1 cho OSA từ trung bình đến nặng.

CPAP hoạt động bằng cách:

• Tạo luồng áp lực khí nhẹ
• Giữ đường thở luôn mở
• Ngăn ngừa ngưng thở và giảm oxy

Lợi ích:

• Giảm ngáy đến 95%
• Ngủ sâu hơn
• Cải thiện huyết áp
• Giảm nguy cơ đột quỵ và bệnh tim mạch

Máy thở BiPAP

Dùng cho:

• Người không dung nạp CPAP
• OSA kèm suy hô hấp hoặc bệnh phổi

Thuốc và điều trị nội khoa

Không có thuốc đặc hiệu chữa OSA, nhưng bác sĩ có thể kê thuốc điều trị:

• Viêm mũi dị ứng
• Trào ngược dạ dày
• Rối loạn giấc ngủ đi kèm

Giảm cân

Theo NIH, giảm 10% trọng lượng cơ thể có thể giảm đáng kể mức độ OSA.

Dụng cụ chỉnh nha (Oral appliance)

Khuyến cáo bởi AASM cho:

• OSA nhẹ đến trung bình
• Người không dùng được CPAP

Dụng cụ giúp nâng hàm dưới để mở rộng đường thở khi ngủ.

Phẫu thuật

Áp dụng khi:

• Cấu trúc đường thở bất thường
• Không đáp ứng với CPAP hoặc oral appliance

Một số phẫu thuật phổ biến:

• Uvulopalatopharyngoplasty (UPPP)
• Giảm kích thước amidan
• Phẫu thuật mũi
• Cấy máy kích thích thần kinh hạ thiệt (Hypoglossal nerve stimulation – Inspire)**

Thay đổi lối sống

• Hạn chế rượu
• Ngừng hút thuốc
• Tập thể dục đều
• Ngủ nghiêng thay vì nằm ngửa

Khi nào cần đi khám ngay?

Bạn nên được đánh giá bằng đo đa ký giấc ngủ nếu có các dấu hiệu sau:

• Ngáy to kéo dài
• Thở hổn hển khi ngủ
• Buồn ngủ quá mức ban ngày
• Tăng huyết áp khó kiểm soát
• Thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm

OSA là bệnh nguy hiểm nhưng dễ điều trị nếu phát hiện sớm.