OSA là gì và tại sao cần chẩn đoán sớm?

Hội chứng ngưng thở khi ngủ tắc nghẽn (Obstructive Sleep Apnea – OSA) là rối loạn hô hấp xảy ra khi đường thở bị sụp xuống trong lúc ngủ, khiến hơi thở ngừng lại nhiều lần mỗi đêm. Theo American Academy of Sleep Medicine (AASM), OSA là bệnh mạn tính nguy hiểm, có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, đột quỵ, suy tim, rối loạn nhịp tim và giảm chất lượng cuộc sống.

Chẩn đoán sớm giúp:

• Phát hiện mức độ nghiêm trọng của OSA
• Định hướng điều trị phù hợp
• Ngăn ngừa biến chứng tim mạch – hô hấp

Các phương pháp dưới đây đều dựa trên hướng dẫn quốc tế từ AASM, NIH và Mayo Clinic.

Triệu chứng gợi ý OSA trước khi chẩn đoán

Nhóm triệu chứng ban đêm

• Ngáy to
• Ngừng thở khi ngủ (do người thân quan sát)
• Thở gấp, nghẹt thở lúc ngủ
• Ngủ không sâu giấc, tỉnh giấc nhiều lần

Nhóm triệu chứng ban ngày

• Buồn ngủ nhiều
• Đau đầu buổi sáng
• Khó tập trung, suy giảm trí nhớ
• Dễ cáu gắt, thay đổi tâm trạng

Nếu bạn có từ 2–3 triệu chứng trở lên, bác sĩ sẽ chỉ định đo giấc ngủ để chẩn đoán chính xác.

Các phương pháp chẩn đoán OSA hiện nay

Đa ký giấc ngủ tại bệnh viện (Polysomnography – PSG)

Đa ký giấc ngủ là tiêu chuẩn vàng (gold standard) theo AASM.

PSG đo những thông số nào?

• Nhịp thở, lưu lượng khí
• Nồng độ oxy máu
• Cử động lồng ngực và bụng
• Nhịp tim (ECG)
• Sóng não (EEG)
• Trương lực cơ (EMG)
• Chuyển động mắt (EOG)
• Ngáy và tư thế ngủ

PSG dành cho ai?

Theo AASM:

• Người nghi ngờ OSA mức độ trung bình – nặng
• Người có bệnh lý phức tạp như suy tim, COPD, đột quỵ
• Trẻ em nghi ngờ OSA
• Người có triệu chứng nhưng HSAT không kết luận được

Ưu điểm

• Độ chính xác cao nhất
• Đánh giá được tất cả giai đoạn ngủ
• Phân biệt được OSA và các rối loạn khác như rối loạn vận động chân hay động kinh ban đêm

Nhược điểm

• Thực hiện tại bệnh viện
• Chi phí cao hơn
• Một số người thấy khó ngủ khi gắn nhiều cảm biến

Đa ký hô hấp tại nhà (Home Sleep Apnea Test – HSAT)

HSAT là giải pháp phổ biến và thuận tiện theo hướng dẫn AASM năm 2023.

HSAT đo những thông số nào?

• Lưu lượng khí thở
• Cử động lồng ngực và bụng
• Nồng độ oxy máu
• Ngáy
• Tư thế ngủ

HSAT phù hợp cho ai?

• Người có triệu chứng rõ ràng nghi ngờ OSA mức độ trung bình hoặc nặng
• Người không có bệnh lý phức tạp (ví dụ: bệnh tim nặng, COPD nặng, rối loạn giấc ngủ khác)

Ưu điểm

• Thực hiện tại nhà, thoải mái
• Dễ sử dụng
• Chi phí thấp hơn PSG
• Kết luận nhanh

Hạn chế

• Không theo dõi sóng não → không phân biệt các giai đoạn ngủ
• Không phát hiện các rối loạn giấc ngủ khác
• Nếu kết quả không rõ ràng → vẫn cần PSG

Các thang điểm sàng lọc trước khi đo giấc ngủ

STOP-Bang Questionnaire

Theo nghiên cứu đăng trên PubMed, STOP-Bang là thang sàng lọc OSA được dùng rộng rãi nhất.

Dựa trên 8 yếu tố:

• Snoring (ngáy)
• Tiredness (buồn ngủ)
• Observed (ngừng thở khi ngủ)
• Pressure (huyết áp cao)
• BMI > 25–30 kg/m²
• Age > 50
• Neck circumference > 40 cm
• Gender: Nam

≥ 3 điểm → Nguy cơ OSA cao → Cần đo giấc ngủ.

Epworth Sleepiness Scale (ESS)

Thang điểm đánh giá buồn ngủ ban ngày (0–24 điểm).

ESS > 10 cho thấy buồn ngủ nhiều – một dấu hiệu mạnh nghi ngờ OSA.

Các chỉ số quan trọng trong chẩn đoán OSA

Chỉ số AHI (Apnea–Hypopnea Index)

Theo AASM:

• AHI < 5: Bình thường
• AHI 5–15: OSA nhẹ
• AHI 15–30: OSA trung bình
• AHI > 30: OSA nặng

AHI được tính dựa trên số lần ngưng thở và giảm thở mỗi giờ ngủ.

Chỉ số nồng độ oxy máu SpO₂

OSA làm giảm oxy máu nhiều lần trong đêm.

Mức giảm sâu < 90% là dấu hiệu OSA nặng hơn.

Chỉ số RDI (Respiratory Disturbance Index)

Bao gồm:

• Ngưng thở
• Giảm thở
• Sự cố hô hấp (RERA)

RDI giúp đánh giá OSA chính xác hơn trong một số trường hợp.

Sau khi chẩn đoán: Bước tiếp theo là gì?

Dựa vào kết quả PSG hoặc HSAT, bác sĩ sẽ tư vấn:

• Điều trị CPAP
• Điều trị bằng máy BiPAP
• Dụng cụ chỉnh nha (Oral appliance)
• Phẫu thuật
• Giảm cân hoặc thay đổi lối sống

Nếu kết quả không rõ ràng → AASM khuyến nghị đo lại bằng PSG tại bệnh viện.